Türkiye Cumhuriyeti

Cidde Başkonsolosluğu

Bilgi Notları

İşgücünün Suudileştirilmesi çalışmaları, 30.01.2011

1973’te petrol fiyatlarının artmasıyla Suudi Arabistan’da yeni bir kalkınma hamlesi başlatılmış, büyük şirketler ülkeye gelerek projeler üstlenmişledir. Projeler ihale edilirken beraberinde yeni işgücü ihtiyacı da getirmiştir. Bunların başında yabancı teknolojiden sonra kalkınma için her alanda deneyimli, meslek sahibi işgücüne olan ihtiyaç yer almıştır. Ülkede 1984 yılında okuma yazma oranı % 66,2 dolayında olduğundan, ihtiyaç duyulan bu işgücünün yerli işgücünden karşılanması mümkün olmamıştır. Yabancı işgücüne ihtiyaç her alanda giderek artmış, diğer taraftan ülkeye yabancı işgücünün akımı büyük bir hızla devam etmiş ve bu arada devlet yabancı işgücünün gelmesini kolaylaştırmak için özel gayret sarf etmiştir.

 

Suudi Arabistan nüfusu 27 milyon civarında olup, ülkede 32 ülkeye mensup yaklaşık 8 milyon yabancı istihdam edilmektedir. Ayrıca ülkede 300’ün üzerinde yabancı işçi istihdamı ile ilgili özel istihdam (işçi getirme) büroları bulunmaktadır.

 

Diğer taraftan ülkede yaşanan nüfus artışı, beraberinde işsizliğin de artmasına neden olmuş, işsizliğin azaltılması ya da önlenmesi düşünüldüğünde ise hemen akla, yabancı işgücünün yerine yerli işgücünün istihdam edilmesi gelmiştir. Halen ülkede istihdam edilebilir nüfus içinde işsizlik oranları erkekler için % 11, kadınlar için ise % 24,7’dir.

 

Suudileştirme (Sa’vede) politikasına ilk olarak Dördüncü Beş Yıllık (1990-1994) Kalkınma Planında yer verilmiş ve milli işgücünün yabancı işgücü yerine ikamesi için mesleki eğitim programlarının devreye sokulması karar altına alınmıştır.

 

Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planında, mesleki eğitim kurumlarının daha da güçlendirilmesi ve özel sektörde milli işgücünün istihdamı için çareler aranması öngörülmüştür.

 

Altıncı Beş Yıllık (1995-1999)Kalkınma Planında, milli işgücüne istihdam yaratılmasının önem arz ettiği ve bu hususun ciddiyetle ele alınması gerektiği vurgulanmış, ülkede yabancı işgücünün yerine Suudi işgücünün istihdamı için yoğun çaba sarf edilmesi istenmiştir. Şöyle ki;

 

-          Mesleki eğitimden geçen Suudi gençlerin özel sektörde sayılarının artırılması,

-          Yabancı işgücü yerine Suudi işgücünün istihdamı için özel sektöre gereken her türlü desteğin verilmesi,

-          İşgücü piyasası ile ilgili olarak daha verimli hizmet alınması için gerekli bilgi ve mali kaynakların artırılması.

 

Suudi Bakanlar Kurulu’nun 1994 tarihli ve 50 sayılı Suudileştirme Politikası uyarınca 20 kişiden fazla işçi istihdam eden firmaların en az % 5 oranında Suudlu çalıştırması zorunluluğu getirilerek, bu oranın kademeli bir şekilde arttırılması ve buna uymayan firmalara çeşitli müeyyideler uygulanması kararlaştırılmıştır.

 

Yedinci Beş Yıllık (2000-2004) Kalkınma Planında ise Suudi Arabistan’ın özelleştirme uygulaması başlatacağı, Dünya Ticaret Örgütüne üye olacağı düşüncesiyle konuya daha da önem verilmesi istenmiş, özel sektör yanında kamu sektöründe de Suudileştirmenin yollarının aranması ve bu hususta gerekenin yapılması kayda alınmıştır.

 

Söz konusu hedeflere ulaşılması ve Suudi iş piyasasının geliştirilmesi için gerek yabancı, gerekse milli işgücüne olan ihtiyacın tespiti, işe yerleştirilmesi v.b. konularda 3 ayrı kurum görev yapmaktadır:

 

1-      Çalışma Bakanlığı

2-      Sivil Hizmetler Bakanlığı

3-      İşgücü Konseyi

 

Zaman içinde gerek Suudileştirme Politikasının Uygulanması, gerekse işgücünün mesleki eğitimi için Çalışma Bakanlığına 28, Sağlık Bakanlığı’na 41, Eğitim Bakanlığı’na bağlı 120 Meslek Yüksek Okulu (kız-erkek) ihdas edilerek eğitime başlanmıştır.

 

1998 yılında Kadınların çalışma hayatında yer alması için gerekli çalışmaların başlatılması duyurulmuştur.

 

Suudi Arabistan Bakanlar Kurulu, 31.07.2000 tarihinde Kralın başkanlığında yaptığı toplantıda, ulusal işgücünün geliştirilip özel sektörde istihdam edilmesi amacıyla “Ulusal İşgücü Sandığı”nın kurulmasını karara bağlamıştır. Sandık, özel sektörde çalışan yabancıların yerine Suudi gençlerin çalışabilmeleri için onların mesleki eğitim görmelerini sağlayacak ve işe girmelerini kolaylaştıracaktır.

 

2001 yılında İşgücü Konseyi’nin yapmış olduğu bir açıklamayla, altın ve mücevherat sektöründe çalışanların Suudililerden oluşması için önceden başlatılan uygulamanın Suudi eleman bulunamadığından geri adım atıldığı belirtilmiştir.

 

2002 yılında İşgücü Konseyi’nin aldığı bir kararla, Suudi gençlere iş imkânı yaratmak için gümrük müşavirliği firmalarında çalışmakta olan 18.000 yabancı çalışan yerine Suudilerin istihdam edilmesi ve bunun 2 yıl içinde gerçekleştirilmesi öngörülmüştür.

 

2003 yılında İşgücü Konseyi tarafından yapılan açıklamada 2002 yılı 34456 sayılı Kraliyet Kararı gereğince taksicilik sektörünün Suudileştirilmesi ile ilgili çalışmaların tamamlandığı ve kabul gördüğü belirtilmiştir.

 

2004 yılında yeni hicri yılın başlangıcı itibariyle Çalışma Bakanının yaptığı açıklamada Suudi Arabistan’da yabancılar tarafından icra edilmekte olan 25 mesleğin Suudileştirileceği ve bu meslekler için artık yabancılara çalışma izni verilmeyeceği belirtilmiştir.

 

Bütün bu mevzuat değişiklikleri ve uygulamalara rağmen Suudi Arabistan’ın yabancı işgücüne olan ihtiyacının giderilmesi, istihdamda tam anlamıyla Suudileştirmenin gerçekleştirilebilmesinin kısa vadede mümkün olmadığı görülmektedir. Nitekim, Suudi Arabistan Bakanlar Kurulu % 30 olarak belirlenen “Suudileştirme” oranının yönetim kademelerinde Suudlulara ağırlık verilmesi koşuluyla bazı meslekler için % 5’e düşürüldüğünü açıklamış ve gerekli nitelikleri haiz olan Suudlu işgücünün temin edilemediği teknik işler için “İstihdamın Suudileştirilmesi” programının uygulanmasının zorunlu olmamasını kararlaştırmıştır. Suudi Arabistan özel sektörünün, verimsizliği nedeniyle Suudi işgücünü tercih etmemesi Suudileştirme politikasının gerçekleşmesini engellemektedir. Anılan sektörde çalışan 6,5 milyonun % 88’i yabancılardan oluşmaktadır.


Son olarak Çalışma Bakanlığı tarafından Aralık 2008’de alınan bir kararla, özel sektörde Suudileştirmenin % 30 olarak belirlendiği ve bu orana 14 Temmuz 2010 tarihine kadar ulaşılması gerektiği açıklanmıştır. Ancak buna birçok istisna getirilmiştir. 50’den fazla çalışanı olan hastane ve poliklinikler için bu rakam % 15, 50’den az çalışanı olanlar içinse % 10 olarak belirlenmiş, müteahhitlik, temizlik, tamirat, balıkçılık, tarım, tavukçuluk, eczacılık vb. gibi birçok sektör bu kararın dışında tutulmuştur.